Vì sao không nên rời mắt khi đang nấu?
Câu trả lời ngắn: Không nên rời mắt khi đang nấu vì nhiệt, dầu mỡ, thức ăn trào hoặc một thao tác bất thường có thể thay đổi rất nhanh. Cách an toàn hơn là ở trong vùng có thể quan sát, điều chỉnh nhiệt phù hợp và tắt nguồn nhiệt trước khi rời bếp.
Trong nhịp sống bận rộn, việc vừa nấu ăn vừa trả lời điện thoại, trông trẻ hoặc chạy sang phòng khác rất dễ trở thành thói quen. Vấn đề không nằm ở việc người nấu phải đứng im bên bếp từng giây, mà ở việc không để nguồn nhiệt đang hoạt động không có người quan sát.
Vì sao “rời mắt một chút” vẫn có thể tạo ra rủi ro?
Khi bếp đang bật, tình trạng của món ăn có thể thay đổi theo lượng nhiệt, loại dầu mỡ, lượng nước và vật dụng đang dùng. Một nồi đang sôi có thể trào; dầu có thể bắt đầu bốc khói; tay cầm chảo có thể bị va quệt; hoặc thức ăn rơi xuống mặt bếp nóng. Những dấu hiệu này cần được nhận biết sớm để người nấu kịp giảm nhiệt hoặc dừng bếp.
Cơ quan An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Hoa Kỳ (CPSC) khuyến nghị người dùng để mắt đến món ăn và ở trong bếp; Cơ quan Quản lý Cứu hỏa Hoa Kỳ (USFA) cũng nhắc rằng nếu rời khỏi bếp thì cần tắt đầu đốt. Đây là hướng dẫn giáo dục phòng cháy của các cơ quan Hoa Kỳ, được Cookmate tham khảo cho thói quen sử dụng hằng ngày, không phải quy định kỹ thuật riêng cho mọi gian bếp tại Việt Nam.
4 nguyên tắc để không bị “bỏ quên” bếp đang nấu
- Ở lại trong vùng có thể quan sát. Bạn không nhất thiết phải cúi nhìn liên tục, nhưng cần đủ gần để nhận biết khói, mùi bất thường, tiếng sôi mạnh hoặc thức ăn trào.
- Điều chỉnh nhiệt theo món ăn. Không dùng mức nhiệt cao hơn cần thiết chỉ để rút ngắn thời gian. Nếu thấy khói hoặc dầu bắt đầu sôi mạnh, hãy giảm hoặc tắt nguồn nhiệt khi có thể thực hiện an toàn.
- Giữ khu vực quanh bếp thông thoáng. Khăn, giấy, bao bì, rèm và các vật dễ bắt lửa nên được đặt xa bề mặt nóng. Tay cầm nồi, chảo nên quay vào phía trong để giảm nguy cơ va quệt.
- Chuẩn bị trước những việc có thể làm bạn phân tâm. Đặt điện thoại ở vị trí không buộc bạn phải rời bếp, chuẩn bị nguyên liệu trong tầm tay và dùng hẹn giờ như một lời nhắc phụ. Hẹn giờ không thay thế cho việc quan sát.
Nếu buộc phải rời khỏi bếp thì nên làm gì?
Hãy tắt bếp hoặc tắt nguồn nhiệt trước khi rời đi, kể cả khi bạn nghĩ mình chỉ đi trong chốc lát. Nếu có người khác tiếp tục nấu, cần nói rõ ai đang chịu trách nhiệm quan sát để tránh tình trạng “tưởng người kia đang trông”. Khi quay lại, kiểm tra tình trạng nồi, chảo và khu vực xung quanh trước khi bật lại bếp.
Với bếp gas, bếp điện hoặc bếp từ, thao tác tắt và kiểm tra cần thực hiện theo hướng dẫn của đúng thiết bị. Không vô hiệu hóa cơ cấu bảo vệ, không tự tháo sửa khi chưa đủ chuyên môn và không xem một tính năng riêng lẻ là thay thế cho thói quen quan sát.
Dấu hiệu nên dừng nấu để kiểm tra
- Khói xuất hiện khi món ăn chưa đến bước cần tạo khói.
- Dầu mỡ sôi mạnh, đổi trạng thái bất thường hoặc có dấu hiệu quá nhiệt.
- Thức ăn trào xuống mặt bếp, làm ngọn lửa tắt hoặc che khuất khu vực điều khiển.
- Có mùi gas, mùi khét, tiếng xì hoặc dấu hiệu bất thường từ thiết bị.
- Nồi, chảo, dây dẫn hoặc núm điều khiển có biểu hiện không ổn định.
Nếu có mùi gas hoặc dấu hiệu cháy, không tiếp tục nấu và không cố xử lý khi bạn không chắc chắn về cách làm. Hãy rời khỏi vùng nguy hiểm, tránh tạo thêm tia lửa và gọi lực lượng hoặc đơn vị hỗ trợ phù hợp theo hướng dẫn địa phương.
Nếu chảo có dấu hiệu cháy, đừng xử lý theo phản xạ
Với đám cháy nhỏ trong chảo dầu mỡ, CPSC khuyến nghị trượt nắp chảo lên trên ngọn lửa nếu có thể làm vậy an toàn, tắt nguồn nhiệt và để nắp ở nguyên vị trí cho đến khi chảo nguội. Không bê chảo đi nơi khác và không đổ nước hoặc bột vào đám cháy trong chảo. Nếu đám cháy lan rộng, có nhiều khói hoặc bạn không thể xử lý an toàn, hãy rời đi, đóng cửa nếu có thể và gọi lực lượng cứu hỏa.
Checklist 30 giây trước khi rời mắt
- Tôi có đang rời khỏi khu vực trong khi nguồn nhiệt vẫn bật không?
- Mức nhiệt hiện tại có phù hợp với món ăn không?
- Khăn, giấy, bao bì và vật dễ bắt lửa đã được đặt xa bếp chưa?
- Tay cầm nồi, chảo có quay vào trong và không bị vướng không?
- Nếu cần rời đi, tôi đã tắt bếp hoặc có người khác tiếp nhận việc quan sát chưa?
An tâm bắt đầu từ việc có mặt đúng lúc
Không rời mắt khi đang nấu không phải là một nghi thức phức tạp. Đó là cách giữ người dùng ở gần nguồn nhiệt, phát hiện thay đổi sớm và đưa ra quyết định bình tĩnh hơn. Cookmate theo đuổi định hướng An tâm cho mọi gian bếp Việt bằng những kiến thức thực tế, dễ áp dụng và luôn nhắc người dùng tuân thủ hướng dẫn của thiết bị.
Bạn có thể xem thêm các bài giáo dục an toàn của Cookmate, bài nhận diện nguồn gây cháy quanh bếp hoặc tìm hiểu thêm về Cookmate trước khi lựa chọn và sử dụng thiết bị phù hợp.
Nguồn tham khảo
- U.S. Consumer Product Safety Commission — Recipe for Safer Cooking.
- U.S. Fire Administration — Cooking Fire Safety.
- Cục Cảnh sát PCCC và CNCH — Biện pháp bảo đảm an toàn PCCC khi sử dụng khí gas tại hộ gia đình.
Lưu ý: Nội dung mang tính giáo dục và khuyến nghị thực hành, không thay thế hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất, tư vấn kỹ thuật hoặc hướng dẫn ứng cứu tại địa phương. Không có thiết bị hay thói quen nào bảo đảm loại bỏ mọi rủi ro.
